Η εικόνα μας αναφέρεται στο λαογραφικό περιοδικό Das Ausland, στον τόμο του 1834, που αφορά στην Αθήνα του τότε.
Ας μην ξεχνάμε ότι η Ελλάδα και η Αθήνα είχαν τότε Βαυβαρούς βασιλείς, επομένως είχαν ενδιαφέρον για ένα γερμανικό περιοδικό τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα και δη στην Αθήνα, ως πρωτεύουσα πια του νέου Ελληνικού κράτους.
Η αναφορά μας γίνεται βασικά για τις μελοποιήσεις που είχε αυτός ο στίχος ή οι στίχοι του ποιήματος (έκφρασης ή παροιμίας;). Ανακάλυψα πως το 2014 ο έγκριτος μελετητής Νίκος Σαραντάκος στο blog του sarantakos.wordpress.com ερευνά την πατρότητα των στίχων (μπορείτε να ενημερωθείτε σχετικά στο Link που παραθέτουμε) Με επιχειρήματα αποδεικνύεται το βασικό λάθος, πως οι στίχοι αυτοί τελικά δεν ανήκαν στον σατιρικό ποιητή Γεώργιο Σουρή, όπως έχει καταγραφεί στη δισκογραφία κυρίως και έχει μεταφερθεί “αλυσιδωτά” στο internet.
Για το θέμα αυτό μπορείτε να βρείτε και πολλές πληροφορίες στο βιβλίο “Φυσιογνωμίες και λαϊκοί τύποι της Παλιάς Αθήνας” υπό του συγγραφέα και δημοσιογράφου Κάρολου Μωραΐτη, από τις εκδόσεις Βασδέκης το 2003. Το βιβλίο όπως αναφέρεται, αποτελεί “ανάτυπο” από τη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια “Πυρσός Α.Ε.” του 1927, όπως τα κατέγραψε ο λογογράφος Θεόδωρος Βελλιανίτης στο λήμμα “Αθήναι”, αναφερόμενος ειδικά στις πιο χαρακτηριστικές φυσιογνωμίες της Αθήνας του 19ου αιώνα. Εκεί λοιπόν καταγράφεται και ο “Σπυριδιώνης”. Κλασικός Επτανήσιος, από τον τρόπο κυρίως που ντυνόταν, σύχναζε στην πλατεία Δημοπρατηρίου (η πιο επίσημη πλατεία τα πρώτα χρόνια του Όθωνα) και σχολίαζε ποικιλοτρόπως κυρίως τον Αντιβασιλέα τότε Κόμη Ιωσήφ Λουδοβίκο Άρμανσμπεργκ.
Ο Σπυριδιώνης (Σπύρος Μεταξάς) φέρεται λοιπόν να απαγγέλει τους σατιρικούς στίχους
“Ω Αθήνα πρώτη χώρα, Τι γαϊδάρους τρέφεις τώρα.
Πρώτα έτρεφες δασκάλους, Τώρα τρέφεις τους γαϊδάρους”
Για αυτές τις δημόσιες καταγγελίες τον δείρανε, τον λιθοβολήσανε οι εγκάθετοι του πολιτεύματος (όπως και τον Αλέξανδρο Σούτσο άλλη στιγμή).
Αυτοί οι στίχοι λοιπόν έγιναν πολλάκις τραγούδι, με την “πατρότητα” να δίνεται αναφανδόν στον Σουρή. Παραπάνω σας προτείνουμε να επισκεφτείτε περί ου το blog του Νίκου Σαραντάκου.
Δισκογραφικά η “έκφραση” αυτή έχει περάσει από πολλά κύματα, αφού έχει πειραχτεί. Η πρωτότυπη είναι -πιθανότατα- αυτή που έλεγε ο Σπυριδιώνης και την χρησιμοποίησε και ο Σουρής, σε δικά του ποιήματα, οπότε εξ αυτού και οι καλλιτέχνες έπαιρναν το τελικό αποτέλεσμα. Διότι ο Σουρής όντως δημιούργησε το “Ποιος είδε κράτος” ή το “Ρωμηό” ή το “Τραγούδι της πλατείας”.
Ο Λάκης Χαλκιάς είναι πιθανότατα ο πρώτος το 1995 που μελοποιεί ποιητές σε μουσική δική του (σ.σ. Μιχαήλ Χαλκιάς) και ερμηνεύει το “Ποιος είδε κράτος λογικό”, που είναι το αυθεντικό ποίημα του Σουρή.
Αργότερα το 2012 στο διπλό CD του Γιάννη Ζουγανέλη Με ‘γεια Το Κούρεμα / Για Την Ελλάδα Ονειρεύομαι, στο δεύτερο ξεκινά με το “Δυστυχία Σου Ελλάς”, όπου εμφανίζεται κάτι σαν το “Ω Αθήνα πρώτη χώρα”, που λέει τα εξής:
Δυστυχία σου, Ελλάς, με τα τέκνα που γεννάς!
Ώ Ελλάς, ηρώων χώρα, τί γαϊδάρους βγάζεις τώρα;
Ο Σαραντάκος το λέει “κατασκευασμένο” και θα πρέπει να συμφωνήσουμε διότι δεν ταιριάζει καθόλου η γλώσσα που χρησιμοποιείται με εκείνη την σατιρική της εποχής του Σουρή.
Το ίδιο κάνει και “Το τραγούδι της πλατείας”ένα χρόνο νωρίτερα το 2011 με τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου απλά να ακολουθεί τον ίδιο δρόμο, που πιθανότατα θα παραμείνει και στους μεταγενέστερους διότι είναι πιο αντιληπτή η γλώσσα, πιο αθυρόστομη, πιο “της μόδας”, πιο in…
Εν κατακλείδι, αυτούσια η φράση αυτή… δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ. Διαφοροποιήθηκε, τη χρησιμοποίησε έντεχνα ίσως και ο Σουρής αλλά με κάθε “ποιητική αδεία” και το ίδιο συμβαίνει και με τους καλλιτέχνες μας, να προσαρμόζουν δηλαδή για τις επόμενες γενιές σπουδαία πονήματα, αποφθέγματα, κλπ.