Ο “Επιτάφιος” του Γιάννη Ρίτσου είναι ποιητική σύνθεση που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στις 8 Ιουνίου 1936, από το εκδοτικό της εφημερίδας Ριζοσπάστης. Στις 12 Μαίου του ίδιου έτους η εφημερίδα είχε εκδώσει τα πρώτα 3 άσματα, από τα 20 συνολικά, υπό τον τίτλο “Μοιρολόι”.
Τα γεγονότα που ενέπνευσαν τον Ρίτσο διαδραματίστηκαν στη Θεσσαλονίκη το 1936. Τον Φεβρουάριο εκείνης της χρονιάς, ξεκίνησαν εργατικές κινητοποιήσεις με την κατάληψη ενός καπνεργοστασίου ύστερα από την απόρριψη των αιτημάτων των εργατών. Οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν και σε άλλα εργοστάσια καπνών ως ένδειξη συμπαράστασης μεταξύ εργαζομένων. Εναντίον τους χρησιμοποιήθηκε τόσο η αστυνομία όσο και ο στρατός. Δεν υπήρχε κεντρική συγκέντρωση, αλλά μικρές συγκεντρώσεις με ομιλητές σε διάφορα μέρη της πόλης.
Οι εργατικές κινητοποιήσεις κορυφώθηκαν στην πόλη τον Μάιο του 1936, με τη μεγάλη απεργία και διαδήλωση των καπνεργατών, που πνίγηκε στο αίμα από την κυβέρνηση Μεταξά, με συνολικά δώδεκα νεκρούς ανάμεσα στους οποίους και ο 25χρονος αυτοκινητιστής Τάσος Τούσης όταν αιφνιδιαστικά, αστυνομικοί, άρχισαν να πυροβολούν προς τη συγκέντρωση. Κατόπιν, οι απεργοί αντέδρασαν και αυτό που ακολούθησε είναι απερίγραπτο. Την επόμενη μέρα ο Ριζοσπάστης αφιέρωσε το πρωτοσέλιδό του σ’ αυτά τα γεγονότα, μαζί με φωτογραφία που απεικονίζει μια μητέρα να θρηνεί πάνω από το νεκρό παιδί της, στη διασταύρωση των οδών Βενιζέλου και Εγνατία.
Τα 10.000 χιλιάδες αντίτυπα που κυκλοφόρησαν, από το εκδοτικό της εφημερίδας είχαν σχεδόν εξαντληθεί, αριθμός ρεκόρ, για την εποχή. Όμως, εκείνη την περίοδο, ανακηρύχθηκε δικτάτορας ο Ιωάννης Μεταξάς και κάηκαν τα τελευταία 250 εναπομείναντα αντίτυπα στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, μαζί με άλλα «ανατρεπτικά» βιβλία.
Ο ίδιος ο ποιητής νιώθει την ανάγκη να προλογίσει το ποίημά του. Ο ίδιος ενημερώνει το αναγνωστικό κοινό από πού εμπνεύστηκε το ποίημα, αλλά και τι θα ακολουθήσει:
Θεσσαλονίκη. Μάης του 1936. Μια μάνα, καταμεσίς του δρόμου, μοιρολογάει το σκοτωμένο παιδί της. Γύρω της και πάνω της, βουίζουν και σπάζουν τα κύματα των διαδηλωτών – των απεργών καπνεργατών. Εκείνη συνεχίζει τα θρήνο της.
Περισσότερα στοιχεία στη Βικιπαίδεια εδώ