«Λυπάμαι που η Θεσσαλονίκη εννοεί να συνεχίζει το ανυπόληπτο, μονότονο και θλιβερού περιεχομένου Φεστιβάλ Τραγουδιού, που μόνο μουσική ρύπανση προσφέρει στον ελλαδικό χώρο. Απ’ το ’72 που επέστρεψα στην Ελλάδα μίλησα με τους τότε υπεύθυνους της Διεθνούς Εκθέσεως, τονίζοντας τη σημασία που είχε το ν’ αναθεωρηθεί ο θεσμός. Βρήκαν τις απόψεις μου “ενδιαφέρουσες”, τις κατέγραψαν σε κασέτα και τις τοποθέτησαν στο αρχείο της Εκθέσεως. Έτσι αποφάσισα κι εγώ με τους συνεργάτες μου στο Τρίτο να πάμε στην Κέρκυρα επιτέλους και ν’ αφήσουμε τη Θεσσαλονίκη στη μεσοαστική κωφάλαλη τραγουδιστική αντίληψη του Φεστιβάλ της…».
Αυτά έλεγε μεταξύ άλλων ο Μάνος Χατζιδάκις σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Εγνατία στις 31/8/1981.
Οπότε οι αγώνες ελληνικού τραγουδιού Κέρκυρας οργανώθηκαν από τον Μάνο Χατζιδάκι σε συνεργασία με τον Δήμο Κερκυραίων δύο φορές, κατά τα έτη 1981 και 1982, αλλά ήταν κάτι που δεν… τρίτωσε. Που πάντως, να το σημειώσουμε, η πρώτη σκέψη του Μάνου Χατζιδάκι όταν οραματίστηκε του Αγώνες, ήταν να γίνουν στην Ξάνθη, τη γενέτειρά του, αλλά το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης δε συμμερίστηκε τη γνώμη του και την πρόταση του.
Μπορούμε να πούμε ότι σε αυτούς τους αγώνες, με τον τρόπο που αποφάσισε τότε η δύναμη του Τρίτου Προγράμματος, παρουσιάστηκαν ορισμένα καλά, εξαιρετικά έως και υπέροχα τραγούδια, αλλά δεν μπορεί κανείς να τα πει στο σύνολο τους άρτια. Tο «Επέστρεφε» σε ποίηση Κωνσταντίνου Καβάφη, σύνθεση του Ανδρέα Αδαμόπουλου και ερμηνεία του Ηλία Λιούγκου, παρουσιάστηκε την πρώτη χρονιά. Το τραγούδι δεν βραβεύτηκε αλλά πρόκειται για την πρώτη μελοποίηση αυτού του ποιήματος, που έκτοτε και μέχρι το 2024 έχει μελοποιηθεί άλλες 22 φορές!
«Η επιλογή θα γίνει με βάση τα τραγούδια νέων ανθρώπων κι όχι επιδόξων να σταδιοδρομήσουν στις πολυεθνικές ή εθνικές εταιρείες δίσκων. Οι Αγώνες της Κέρκυρας θέλουν να γελοιοποιήσουν τον αρτηριοσκληρωτικό θεσμό της Θεσσαλονίκης και ν’ αποδείξουν γι’ άλλη μια φορά πως το αληθινό τραγούδι δε φυτρώνει στην ασκήμια, στο εμπόριο και στην ατμόσφαιρα συνοικιακών καλλιστείων…»,
έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις.
Κατά την προκριματική φάση οι ενδιαφερόμενοι έστελναν μέχρι δύο ηχογραφημένα τραγούδια στο Τρίτο Πρόγραμμα. Μετά την διαδικασία της τελικής επιλογής, οι δημιουργοί που είχαν προκριθεί ενημερώνονταν για το εάν θα συμμετείχαν στους Αγώνες με το ένα ή και τα δύο τραγούδια τους. Την τηλεφωνική ενημέρωση στους υποψηφίους την έκανε ο ίδιος ο Χατζιδάκις, προς μεγάλη έκπληξη των νεαρών που βρίσκονταν στην άλλη μεριά της γραμμής!
Συνολικά, στο Μέγαρο της ΕΡΤ έφθασαν περίπου 500 κασέτες υποψηφίων. Την επιλογή έκανε ο ίδιος ο Χατζιδάκις, μαζί με τους συνεργάτες του. Κάθε demo περιελάμβανε δύο τραγούδια, χωριστά σε φάκελο η κασέτα και οι στίχοι και σε άλλο φάκελο τα ονόματα των συντελεστών. Δηλαδή, η επιτροπή άκουγε το υλικό χωρίς να ξέρει ποιος έχει γράψει το κομμάτι. Αλλά τις φωνές προφανώς τις ήξεραν ή τουλάχιστον αρκετούς τους αναγνώριζαν. Όπως τον Βασίλη Λέκκα που ερμήνευσε, χωρίς διάκριση τελική, το τραγούδι «Κυριακή απόγευμα», μια δημιουργία (στίχοι-σύνθεση) του πολύ γνωστού μας Χρήστου Κυριαζή.
Ο πρώτος διαγωνισμός έγινε το Σαββατοκύριακο 26 και 27 Σεπτεμβρίου του 1981, στο Δημοτικό Θέατρο της Κέρκυρας. Την κριτική επιτροπή αποτελούσαν οι Ελένη Βλάχου, Γιάννης Τσαρούχης, Νίκη Γουλανδρή, Νίκος Γκάτσος, Γιώργος Κουρουπός, Άλκη Νέστορος, Διονύσης Σαββόπουλος κι ο Δήμαρχος Κέρκυρας. Τα τραγούδια του διαγωνισμού ηχογραφήθηκαν ζωντανά και κυκλοφόρησαν σε άλμπουμ με τίτλο «Κέρκυρα ’81 – Αγώνες ελληνικού τραγουδιού» από την Μίνως, με διεύθυνση ορχήστρας και διεύθυνση παραγωγής του Μάνου Χατζιδάκι. Επίσης προβλήθηκαν ζωντανά από την ΕΡΤ, λόγω και της σχέσης του Γενικού της Διευθυντή Γιώργου Ρωμαίου, ως Κερκυραίου φυσικά. Και ανεξάρτητα αν διαφωνούσαν πολιτικά με τον Μάνο Χατζιδάκι.
Και θα παρατηρήσει κανείς στα 30 τραγούδια του πρώτου διαγωνισμού ότι πρόκειται για ετερόκλητα τραγούδια, με πρωτοεμφανιζόμενους, με ήδη αστέρες, με πολλά πρόσωπα. Τότε πρωτοπαρουσιάστηκε ένα σπουδαίο τραγούδι, ακόμα και του σήμερα, το «Και θα χαθώ» με την Ισιδώρα Σιδέρη, ένα τραγούδι του Λάκη Παπαδόπουλου και του Κυριάκου Ντούμου.
Κι ακόμα ένα τραγούδι που δεν βραβεύτηκε το 1981 αλλά έκανε αίσθηση, προερχόμενο από έναν ήδη ολοκληρωμένο καλλιτέχνη, ήταν ο «Λαθρόβιος» του Βαγγέλη Γερμανού, φυσικά ερμηνευμένο από τον ίδιο. Εκείνη την εποχή Ο Βαγγέλης Γερμανός είχε κυκλοφορήσει τα εμβληματικά «Μπαράκια» του και ήταν φυσικά από τις ατραξιόν του διαγωνισμού.
Το πρώτο βραβείο του 1981 το κέρδισε η Ηδύλη Τσαλίκη με το τραγούδι «Δικαίωσις», ποίημα του Κώστα Καρυωτάκη και σύνθεση δική της. Η Ηδύλη Τσαλίκη είναι αδελφή της ηθοποιού Ναταλίας Τσαλίκη, συζύγου του Γιάννη Μπέζου. Αλλά υπήρξε κάποτε και ζευγάρι με τον Παύλο Σιδηρόπουλο, προσπάθησε μάλιστα να τον αποτραβήξει από τις ουσίες αλλά μάταια, κυρίως γιατί αποτραβήχτηκε η ίδια από τον «Πρίγκιπα» λόγω της μητέρας του, όπως τουλάχιστο λέγεται από πηγές.
Το δεύτερο βραβείο το πήρε ο πρωτοεμφανιζόμενος τότε Βασίλης Νικολαίδης, που αργότερα θα δήλωνε στο «Δίφωνο»:
«Η Κέρκυρα ήταν απλά ένα επεισόδιο σε αυτή τη μεταβατική εποχή, κατά την οποία το τραγούδι βρισκόταν στην αρχή μιας συστηματικής διαδικασίας ομογενοποίησης, που στην ουσία το αποστείρωσε από τη δυνατότητά του να αναπαράγεται».
Το τραγούδι «Η οδός Σανταρόζα» πάντως έμεινε σχετικά διαχρονικό. Δικηγόρος κι ο ίδιος, τότε υπηρετούσε στο Ναυτικό, ουσιαστικά καυτηριάζει τα της Δικαιοσύνης, εκεί που διαδραματίζονταν τότε, στην Οδό Σανταρόζα.
Το τρίτο βραβείο πήγε στον Σταύρο Παπασταύρου, που δημιούργησε και ερμήνευσε το τραγούδι «Απ’ την αρχή». Η εξέλιξή του ήταν σημαντική μέχρι και τις μέρες μας, κυρίως στη σύνθεση και ενορχήστρωση παιδικών θεατρικών σκηνών, αλλά και μεταφράσεων λογοτεχνικών έργων. Ωστόσο στη δισκογραφία παρουσίασε 4 άλμπουμ.
Να κλείσουμε την πρώτη χρονιά των Αγώνων Κέρκυρας με ένα τραγούδι που παρουσιάστηκε μεν αλλά εκτός διαγωνισμού. Αυτό επιθυμούσε ο δημιουργός του, παρ’ ότι είχε προκριθεί για την τελική φάση. Ήταν το αγαπημένο εκ του αποτελέσματος «Αχ Ελλάδα σ’ αγαπώ», που παρουσιάστηκε στο διάλειμμα του διαγωνισμού, με ερμηνευτές τον Μανώλη Ρασούλη και τη Βάσω Αλαγιάννη.
Η δεύτερη χρονιά των Αγώνων Κέρκυρας παρουσιάστηκε το διήμερο 25 και 26 Σεπτεμβρίου 1982. Το πρώτο σημαντικό στοιχείο εκείνων των Αγώνων ήταν η αναφορά στο θάνατο του σπουδαίου Μάνου Λοίζου μια εβδομάδα νωρίτερα, στις 17 Σεπτεμβρίου εκείνου του έτους. Η διοργάνωση, ο Μάνος Χατζιδάκις επί της ουσίας, αποφάσισε την χορήγηση ενός έξτρα βραβείου με το όνομα του πρόωρα χαμένου Λοΐζου. Το βραβείο αυτό τελικά δόθηκε στο τραγούδι «Η μικρή Αλίκη», που δημιούργησε ο Νίκος Μωραιτόπουλος (στίχοι-μουσική) και ερμήνευσε ο Αρθούρος Αντενούτσι σε ενορχήστρωση του Τάσου Καρακατσάνη.
Οι Β’ Αγώνες έγιναν και πάλι στο Δημοτικό Θέατρο. Την κριτική επιτροπή αποτελούσαν οι Έλλη Αλεξίου, Μίνως Αργυράκης, Νίκος Ασλάνογλου, Άλκη Ζέη, Γιώργος Κουρουπός, Νίκος Κυριαζίδης, Σπύρος Σακκάς, Μάνος Χατζιδάκις.
Μια μεγάλη αλήθεια είναι ότι ενώ το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ήταν ένας ετήσιος θεσμός που είχε στη διάθεσή του την κρατική υποστήριξη και τα ανάλογα κεφάλαια, δεν κατάφερε μετά από τόσα χρόνια να αναδείξει ανθρώπους που να παραμείνουν ενεργοί ή ουσιαστικοί στα μουσικά πράγματα. Αντίθετα, οι Αγώνες της Κέρκυρας, αν και πραγματοποιήθηκαν μονάχα για δύο χρονιές, μάς σύστησαν έναν αξιόλογο αριθμό σημαντικών καλλιτεχνών, πολλοί από τους οποίους καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό το ελληνικό τραγούδι στα επόμενα χρόνια. Όπως ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου που πρωτοεμφανίζεται, χωρίς να βραβευτεί, το 1982 με το τραγούδι «Η χελώνα» που ερμήνευσε ο Πάνος Τσαπάρας.
Η δεκαετία του ’80 ήταν μία από τις πιο καθοριστικές για την ελληνική, αλλά και παγκόσμια μουσική σκηνή. Όσον αφορά ειδικά τα ελληνικά μουσικά πράγματα, μπορεί μεν να χαρακτηρίζεται από την εκρηκτική άνθιση της τραγουδοποιίας και μιας γενιάς νέων συνθετών που έφερε σημαντικές τομές στο τραγούδι, παράλληλα όμως ήταν η δεκαετία που επιβλήθηκε -και τελικά επικράτησε- ένας τρόπος διασκέδασης που βρήκε καταφύγιο στις μεγάλες πίστες. Αλλά επίσης είναι η εποχή του «ρεμπετάδικου» και των ανάλογων συγκροτημάτων, όπως και του ελληνικού ροκ. Ίσως κόντρα σε όλα αυτά, μια νέα τότε τραγουδίστρια, δίνει το ολοκληρωτικό της στίγμα. Στίχοι και μουσική της Σαββίνας Γιαννάτου, ίσως το μοναδικό της στιχούργημα, ερμηνεύει η ίδια την «Αιώρα», ένα τραγούδι που δεν βραβεύτηκε. Συνοδεία της με δεύτερη κιθάρα ήταν στη σκηνή ο Θανάσης Μπίκος.
Και πηγαίνοντας στα βραβεία του δεύτερου αυτού διαγωνισμού το 1982 στην Κέρκυρα, να τονίσουμε κάτι που είπε η νικήτρια του πρώτου διαγωνισμού σε αφιέρωμα που έκανε για τους Αγώνες το περιοδικό «Δίφωνο»:
«Σκεφτείτε ότι, το 1979 οι Pink Floyd έβγαλαν το The Wall, και το 1989 κέρδισαν τα βραβεία Grammy οι Milli Vanilli!».
Θέλοντας φυσικά να αναδείξει με τα λόγια της ότι πλέον όλα άλλαζαν, ακόμα και στη μουσική. Ο Πάνος Τσαπάρας πάντως κέρδισε το διαγωνισμό το 1982, με το τραγούδι του «Έρημο χωριό», σε ενορχήστρωση του Νίκου Κυπουργού.
Το δεύτερο βραβείο δόθηκε σε ένα ποίημα της Γαλάτειας Καζαντζάκη, σε μελοποίηση του Νίκου Θωμά. Ήταν το τραγούδι «Αμαρτωλό», που ερμήνευσε η Μαίρη Δαλάκου. Η οποία ακόμα και το 2025 παρουσίασε μια καταπληκτική δουλειά με LP και 2 CD, με γενικό τίτλο «Τα ακυκλοφόρητα-Ηχογραφήσεις 1965-85» (Παρουσίαση στη LIFO – Φώντας Τρούσας). Το τραγούδι «Αμαρτωλό» έχει διασκευαστεί κάποιες φορές, με τελευταία το 2019 από τη Βιολέτα Ίκαρη, σε μουσική του Βασίλη Παπακωνσταντίνου.
Πως ήταν όμως η εποχή κατά την οποία γεννήθηκαν οι Αγώνες; Ο Πάνος Κατσιμίχας δίνει την ταυτότητα της μουσικής που κυριαρχούσε στην Ελλάδα στο «Δίφωνο»:
«Από τη μία μεριά η ξένη, η disco και το new wave που μόλις είχε αρχίσει να εδραιώνεται σαν κατάσταση, και από την άλλη, πήγαινε να ξεφουσκώσει το αντάρτικο των μεταπολιτευτικών χρόνων, ενώ παράλληλα κυριαρχούσαν οι ρεμπέτικες κομπανίες και οι γνωστοί τραγουδιστές της εποχής, Πάριος, Αλεξίου, Νταλάρας και άλλοι».
Ο Πάνος Κατσιμίχας το 1982 ήταν εκεί, στην Κέρκυρα και παρουσίασε ένα τραγούδι αγαπημένο ΜΑΣ, σήμερα και στο διηνεκές. Το «Μια βραδιά στο λούκι» του Χάρη Κατσιμίχα, σύνθημα και στα σημερινά στόματα, για μια κάποια «οπτασία» σε κάποιο μπαρ (όπως ήταν το Λούκι εξάλλου, ναι, μπαρ ήταν). Και όχι μόνο τραγούδησε, με κιθάρα και κρεμασμένη από το λαιμό φυσαρμόνικα, είχε διευθυντή ορχήστρας το Μάνο Χατζιδάκι και κέρδισε το τρίτο βραβείο.
Οι Αγώνες τραγουδιού της Κέρκυρας δεν είχαν εμφανιστεί για να μείνουν τελικά. Ο Χατζιδάκις είπε πικραμένος
«Το Δημοτικό συμβούλιο μας έβλεπε σαν παρείσακτους»,
ρίχνοντας την ευθύνη στο Δήμο. Και κάπως έτσι ολοκληρώθηκε αυτός ο Κύκλος. Οι καλλιτέχνες που πήραν μέρος στους Αγώνες της Κέρκυρας ήξεραν ότι η πιθανή νίκη τους δεν θα είχε ως έπαθλο χρήματα ή συμβόλαια με δισκογραφικές, όπως υποσχέθηκαν χρόνια μετά τα reality παιχνίδια. Πήγαν όμως να διαγωνιστούν από την πίστη τους στην ποιότητα και τις προθέσεις του Μάνου Χατζιδάκι όσον αφορά στην εξέλιξη του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού. Και όλοι τους είχαν την τύχη να τραγουδήσουν με την ορχήστρα που διηύθυνε ο Μάνος Χατζιδάκις. Και οι Αγώνες της Κέρκυρας έχουν μείνει στην Ιστορία ως ένα από τα πιο επιτυχημένα μουσικά κατορθώματα του σπουδαίου αυτού ανθρώπου, του Μάνου Χατζιδάκι.