Από τις αρχές του 1800 (περίοδος των Ναπολεόντειων Πολέμων) η μουσική αλλάζει προσανατολισμό και από τους ευγενείς και τους αυτοκράτορες, μεταφέρεται στις πλατιές μάζες και τον λαό. Αυτό πραγματοποιήθηκε με το οργανέτο (barrel organ) στο Μαύρο δάσος της Βαυαρίας, με το μουσικό κουτί (music box) στα ορεινά χωριά της Ελβετίας και με τη λατέρνα (barrel piano) στην Αγγλία. Και τα τρία αυτά είδη χρησιμοποιούσαν τον κύλινδρο με καρφιά, όπου κάθε καρφί έδινε μια νότα. Η διαφορά τους βρίσκεται στον τρόπο που ο ήχος αναπαράγεται, δηλαδή χρησιμοποιείται:
- Αρμόνιο για το οργανέτο (barrel organ).
- Μεταλλική χτένα για το μουσικό κουτί (music box).
- Πιάνο για τη λατέρνα (barrel piano).
Η πρώτη λατέρνα κατασκευάστηκε το 1808 από έναν κατασκευαστή πιάνων στο Μπρίστολ (Bristol) της Αγγλίας, ο οποίος έβγαλε τα πλήκτρα και τα αντικατέστησε με έναν κύλινδρο με καρφιά.
Το 1855 στην Κωνσταντινούπολη οι Τουρκόνι, Καρμέλλο και Αρμάο, ξεκίνησαν να οργανώνουν την παραγωγή της λατέρνας και να συνθέτουν και να γράφουν την μουσική της. Οι πρώτες λατέρνες που κυκλοφόρησαν ήταν από 33 έως 42 «πλήκτρα». Στην συνέχεια δημιουργήθηκαν δύο ομάδες οι οργανοποιοί, που κατασκεύαζαν το όργανο, και οι «σταμπαδόροι», που έκαναν τα τραγούδια. Γνωστά ονόματα που ασχολήθηκαν με τη λατέρνα στο σύνολο της ήταν και οι Γεωργίου, Μπρίντιζι, Τριπολιτσιώτης, Πολύκαρπος, Παπανδρέου, Ντικράν, Αλή Μπέη, Ευθυμίου και Φωτίου.
Η λατέρνα εξαπλώθηκε με πολύ γρήγορο ρυθμό στην Αμερική και την Ευρώπη, ακόμη και στην Ασία και την Αφρική (κυρίως σε ελληνικές παροικίες και κέντρα). Ειδικά στις ελληνικές παροικίες και κέντρα, όπως η Κωνσταντινούπολη, η Αθήνα, ο Πειραιάς, η Θεσσαλονίκη, το Κάιρο, η Αλεξάνδρεια η Σμύρνη και το Βουκουρέστι εδραιώθηκε με μεγάλη ταχύτητα ως μέσο ψυχαγωγίας και διασκέδασης. Στις τρεις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα ο αριθμός των λατερνών έφτανε τις 5.000 περίπου στην Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα και τον Πειραιά.
Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά η χρήση της λατέρνας καταδιώχθηκε ως μία από τις δραστηριότητες του υποκόσμου, όπου έπρεπε να εξαλειφθεί. Αλλά το ραδιόφωνο και το γραμμόφωνο έδιναν το τέλος της λατέρνας, παίρνοντας τη θέση της. Σήμερα υπάρχουν περίπου 200 λατέρνες στην Ελλάδα, αλλά σχεδόν όλες είναι εκτός λειτουργίας και χρειάζονται πλήρη ανακατασκευή.
Περισσότερα για την ιστορία της λατέρνας εδώ